Jawahar Mishra
Spiritual Scientist
Natural Cure Specialist
Senior Journalist
…………………………………………………………………..
Indian Vedic culture is a repository of the most subtle and profound science. It is the embodiment of the intrinsic research conducted by our ascetic sage-scientists. Today’s gross science, or modern science, has not yet been able to reach this subtle supreme science. It is not easy to understand the subtle science that the sages have bestowed upon us for the welfare of humanity. However, when we correlate it with modern science, the true essence emerges from within. Here, we have unveiled the scientific mystery behind the Ekadashi fasting vow through the lens of modern science.
………………….
Fasting on Ekadashi (the eleventh day of the lunar fortnight in the Hindu calendar, considered a significant day for spiritual purification and fasting) is not just a matter of religious faith, but it also carries deep scientific and psychological significance. An analysis of how this specific day impacts the body and mind differently compared to other days is provided below.
Impact of the Moon and the Body’s Water Content
……………….
From a scientific perspective, the moon’s gravitational force influences the water on Earth (similar to tidal waves in the ocean). Our body is composed of approximately 70% to 80% water.
………………………………………………………………….
On the day of Ekadashi, the moon’s gravitational pull affects the water content and blood circulation within the body.
………………………………………………………………….
Fasting on this day helps maintain water balance in the body, which reduces the excess pressure exerted on the brain and the nervous system.
Digestive Process and “Autophagy” (Body Purification)
…………..
The digestive system of a healthy individual needs rest from time to time. Scientifically, this is known as Autophagy (for which Yoshinori Ohsumi received the Nobel Prize in 2016).
………………………………………………………………….
Fasting on Ekadashi allows the body to consume and clear out its own damaged cells.
………………………………………………………………….
This process helps eliminate toxins from the body and boosts the immune system.
……….,…………………………………………………..
.
Mental Concentration and Spiritual Energy
……………………………………………………………………….
The two Ekadashis of the month (Shukla Paksha and Krishna Paksha) occur at times when the human mind tends to be more restless.
………….
There is a direct connection between food and the mind. Eating lightly or fasting keeps the mind calm and increases concentration.
……….
On this day, the body’s ‘Vital Energy’ is not spent on digesting food, but is instead used to strengthen the nerve centers.
………………………………………………………………..
Atmospheric Pressure
………………………………………………………………….
Atmospheric pressure changes during Ekadashi. If the stomach is full, it can create excess gas and restlessness in the body. Keeping the stomach empty ensures that this pressure does not have any negative impact on the body.
Summary of the Benefits of Ekadashi Fasting
……….
Physical – Improvement in the digestive process, reduction in obesity, and cellular servicing of the body.
……..
Mental – Relief from anxiety and stress, and mental stability.
…………
Scientific – Protection from the biochemical changes occurring in the body due to the relationship between the Earth and the Moon.
……….
Due to all these reasons, fasting on Ekadashi is more balanced and beneficial for the body, mind, and soul compared to any other day.
……………………………….
Which diseases are cured by Ekadashi fasting ?
………………………………………………………………
The scientific and Ayurvedic significance of Ekadashi Vrata and fasting is profound. Modern science compares this process to ‘Autophagy’ (self-eating). During fasting, the body begins to repair its old and damaged cells, which naturally ‘detoxes’ the body.
This can be analyzed as follows:
1. Effect of Detoxification on Body and Diseases
……………………..
Fasting increases ‘Insulin Sensitivity’ in the body and reduces inflammation. Its positive impact is seen on various diseases:
……………………………………………
Diabetes:
………………….
Regular fasting helps control blood sugar levels and reduces insulin resistance, which is highly effective for Type-2 diabetes.
………………………………………………………………
High Blood Pressure (Hypertension):
………………………………………………….
Abstaining from salty and heavy food reduces pressure on blood vessels and helps in maintaining normal blood pressure.
………………………………………….
Heart Health:
…………………………
Fasting helps in reducing harmful ‘LDL’ cholesterol from the body, which is essential for heart protection.
………………………………………………………….
Arthritis and Cervical:
……………………………………….
By removing toxins from the body, relief is obtained from joint pain and inflammation-related issues.
………………………………………………………..
2. Low Blood Pressure (Low BP) and Precautions
………………………………………………………….
For individuals with low blood pressure, it is necessary to be extra cautious while fasting. If the balance of food and water is not maintained, one may feel weak. During this time, one should consume slightly salted water or fruit juice.
…….
3. Cancer and Fasting
………………………………..
According to current research, fasting is not a ‘cure’ to completely heal cancer, but various studies indicate that it can be helpful in preventing the spread of cancer cells and reducing the side effects of treatments like chemotherapy. It strengthens the body’s immune system.
Conclusion
…………………
Fasting acts like a ‘natural medicine,’ but it is necessary to consult an expert before adopting it as a complete treatment for any complex disease. Especially for those who are taking regular medication, it is necessary to discuss the dosage of medicines with a doctor on the day of fasting.
………………………………………………………………..
Translation in Odia
…………………………………………………………………
ଅନ୍ୟ ଦିନ ତୁଳନାରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ତାହା କାହିଁକି ଅଧିକ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଥାଏ ?
………………………………………………………………….
ଜବାହର ମିଶ୍ର
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ବିଜ୍ଞାନୀ
ପ୍ରାକୃତିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଶେଷଜ୍ଞ
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ
…………………………………………………………………..
ଭାରତୀୟ ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତି ହେଉଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଜ୍ଞାନର ଗନ୍ତାଘର। ଏହା ହେଉଛି ଆମର ସେହି ତପସ୍ୱୀ ଋଷିରୂପୀ ପରମ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଗବେଷଣାର ମୂର୍ତ୍ତରୂପ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମ ବିଜ୍ଞାନ ନିକଟରେ ଆଜିର ସ୍ଥୂଳ ବିଜ୍ଞାନ ତଥା ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ପହଞ୍ଚି ପାରିନାହିଁ। ଋଷିଗଣ ମାନବ କଲ୍ୟାଣ ଲାଗି ପ୍ରଦାନ କରିଯାଇଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝିବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ। ତଥାପି ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନକୁ ତାହା ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ( Correlate ) କଲେ, ତାହା ଭିତରୁ ଅସଲ ମଞ୍ଜ ବାହାରିଥାଏ। ଏଠାରେ ଆମେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ବ୍ରତ ପଛରେ କଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ରହସ୍ୟ ରହିଛି, ତାହାକୁ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଜରିଆରେ ଅନାବରଣ କରିଛୁ ।
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ପଛରେ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗଭୀର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ରହିଛି। ଅନ୍ୟ ଦିନ ତୁଳନାରେ ଏହି ଦିନଟି ଶରୀର ଏବଂ ମନ ଉପରେ କିପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାବ ପକାଏ, ତାହାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା ।
୧. ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଶରୀରର ଜଳୀୟ ଅଂଶ
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ପୃଥିବୀର ଜଳଭାଗ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ (ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଜୁଆର ଆସେ)। ଆମ ଶରୀର ପ୍ରାୟ ୭୦% ରୁ ୮୦% ଜଳରେ ଗଠିତ।
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଶରୀରର ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଏବଂ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଜଳର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ହୁଏ, ଯାହା ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ସ୍ନାୟୁ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ଚାପକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।
୨. ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ “Autophagy” (ଶରୀରର ଶୁଦ୍ଧିକରଣ)
ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସମୟ ସମୟରେ ବିଶ୍ରାମ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଏହାକୁ Autophagy କୁହାଯାଏ (ଯାହା ପାଇଁ ୨୦୧୬ରେ ଯୋଶିନୋରୀ ଓସୁମିଙ୍କୁ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା)।
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ଶରୀର ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଖରାପ କୋଷ (Damaged cells) ଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଖାଇ ସଫା କରିଦିଏ।
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ (Toxins) ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ଏବଂ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
୩. ମାନସିକ ଏକାଗ୍ରତା ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉର୍ଜା
ମାସର ଦୁଇଟି ଏକାଦଶୀ (ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ) ଏପରି ସମୟରେ ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟର ମନ ଅଧିକ ଚଞ୍ଚଳ ରହିଥାଏ।
ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମନର ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି। ଅଳ୍ପାହାର କିମ୍ବା ନିରାହାର ରହିଲେ ମନ ଶାନ୍ତ ରହେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଏହି ଦିନ ଶରୀରର ‘ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି’ ( Vital Energy) ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାରେ ବ୍ୟୟିତ ନ ହୋଇ ସ୍ନାୟୁ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
୪. ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ (Atmospheric Pressure)
ଏକାଦଶୀ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ। ଯଦି ପେଟ ଭର୍ତ୍ତି ଥାଏ, ତେବେ ଶରୀରରେ ଅଧିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ଖାଲି ପେଟ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚାପ ଶରୀର ଉପରେ କୌଣସି କୁପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପାରେନାହିଁ।
ସଂକ୍ଷେପରେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଲାଭ
ଶାରୀରିକ – ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୁଧାର, ମେଦବହୁଳତା ହ୍ରାସ ଏବଂ ଶରୀରର ସେଲୁଲାର୍ ସର୍ଭିସିଂ।
ମାନସିକ – ଚିନ୍ତା ଓ ଉତ୍ତେଜନାରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା।
ବୈଜ୍ଞାନିକ – ପୃଥିବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁ ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଜୈବ-ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିଥାଏ।
ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ଯୋଗୁ ଅନ୍ୟ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ଶରୀର, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା ଅଧିକ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଥାଏ।
…………………………………………………………………..
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଦ୍ଵାରା କେଉଁ କେଉଁ ରୋଗ ଭଲ ହୋଇଥାଏ
………………………………………………………………
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଏବଂ ଉପବାସର ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ଆୟୁର୍ବେଦିକ ମହତ୍ତ୍ଵ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନ ଏହାକୁ ‘Autophagy’ (ସ୍ବୟଂ-ଭକ୍ଷଣ) ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ତୁଳନା କରିଥାଏ। ଉପବାସ ସମୟରେ ଶରୀର ନିଜର ପୁରୁଣା ଓ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ମରାମତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ‘Detox’ କରିଥାଏ।
ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇପାରିବ:
୧. ଶରୀରର Detoxification ଓ ରୋଗ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ‘Insulin Sensitivity’ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ପ୍ରଦାହ (Inflammation) ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହାର ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ:
ମଧୁମେହ (Diabetes):
………………………………………………….
ନିୟମିତ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତରେ ଶର୍କରାର ମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଇନସୁଲିନ୍ ରେଜିଷ୍ଟାନ୍ସ କମିଥାଏ, ଯାହା ଟାଇପ୍-୨ ମଧୁମେହ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳପ୍ରଦ।
……….
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ
………………….
(Hypertension): ଲବଣାକ୍ତ ଓ ଭାରୀ ଖାଦ୍ୟରୁ ବିରତି ନେବା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତବାହିନୀ ଉପରେ ଚାପ କମିଥାଏ ଏବଂ ରକ୍ତଚାପ ସ୍ୱାଭାବିକ ରହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳେ।
ହୃଦରୋଗ (Heart Health):
………………………………………
ଉପବାସ ଶରୀରରୁ କ୍ଷତିକାରକ ‘LDL’ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରଲ କମାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ହୃଦୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜରୁରୀ।
…………………………,…………………………….
ଆର୍ଥାରାଇଟସ୍ (Arthritis) ଓ ସର୍ଭିକାଲ୍:
………………………………………………………
ଶରୀରରୁ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ (Toxins) ବାହାରିଯିବା ଦ୍ୱାରା ଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ପ୍ରଦାହ ଜନିତ ସମସ୍ୟାରୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ମିଳିଥାଏ।
…………………….
୨. ନିମ୍ନ ରକ୍ତଚାପ (Low BP) ଓ ସତର୍କତା
…………………………………………………
ନିମ୍ନ ରକ୍ତଚାପ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବାସ କରିବା ସମୟରେ ଅଧିକ ସତର୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିର ସନ୍ତୁଳନ ଠିକ୍ ନ ରହେ, ତେବେ ଅଶକ୍ତି ଅନୁଭବ ହୋଇପାରେ। ଏହି ସମୟରେ ସାମାନ୍ୟ ଲୁଣ ମିଶା ପାଣି କିମ୍ବା ଫଳ ରସ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
………………………………………………………….
୩. କ୍ୟାନ୍ସର ଓ ଉପବାସ
………………………………..
ବର୍ତ୍ତମାନର ଗବେଷଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଉପବାସ କ୍ୟାନ୍ସରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ଭଲ’ କରିବାର ଚିକିତ୍ସା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା କ୍ୟାନ୍ସର କୋଷର ବିସ୍ତାରକୁ ରୋକିବାରେ ଏବଂ କେମୋଥେରାପି ପରି ଚିକିତ୍ସାର ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି। ଏହା ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ମଜବୁତ କରେ।
ଉପସଂହାର
…………………
ଉପବାସ ଏକ ‘ପ୍ରାକୃତିକ ଔଷଧ’ ଭଳି କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କୌଣସି ଜଟିଳ ରୋଗ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିକିତ୍ସା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଜରୁରୀ। ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଔଷଧ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପବାସ ଦିନ ଔଷଧର ମାତ୍ରା ସମ୍ପର୍କରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
About the Author
